مهناز خانوی سرپرست سابق اداره کل فرآورده های سنتی، طبیعی و مکمل سازمان غذا و دارو قبلاً گفته بود: برآوردهای سازمان غذا و دارو نشان می دهد حداقل بین 10 تا 12 درصد از آمار فروش محصولات مکمل تغذیه ای و ورزشی در سال قاچاق است.
بله با افزایش قاچاق، نایابی محصول، قیمت های متفاوت، افزایش تقاضا و… انگیزه برای کالای فیک و تقلبی هم بیشتر می شود.
چند ماه است که کاربران در شبکه های اجتماعی و بخش نظرات فروشگاه های آنلاین از دریافت بسته هایی شکایت می کنند که با نمونه اصلی تفاوت دارد. پیش از هر خرید، تشخیص اصل بودن محصولات فوراور و هر برند دیگری را باید با چند معیار ساده بررسی کرد.
کدام مکمل ها بیشتر جعل می شوند؟
جعل معمولاً سراغ کالاهایی می رود که هم نایاب اند (به خاطر تحریم ها)، هم پرفروش اند و هم قیمت بالایی دارند.
مکمل های تقویت ایمنی، مثل قرص ایموبلند فوراور، در فصل سرما بیشترین جستجو را دارند و در نتیجه بیشتر هدف قرار می گیرند. ضدآفتاب و بالم لب فوراور هم به دلیل مصرف بالا و قیمت نسبتاً زیاد در همین دسته اند. خریدار این محصولات معمولاً عجله دارد و کمتر وسواس نشان می دهد.
۶ نشانه کالای تقلبی و فیک که باید بدانید!
1- بچ کد (کد ساخت) مخدوش یا ناموجود
روی بسته باید شماره بچ، تاریخ تولید و انقضا خوانا و ثابت چاپ شده باشد. کدی که با کشیدن انگشت پاک می شود، یا چند بسته با کد کاملاً یکسان، مشکوک است.
2- هولوگرام و برچسب اصالت غیرعادی
هولوگرام اصلی با تغییر زاویه، تصویر و رنگ را تغییر می دهد و محکم چسبیده است. برچسب های مات، کج یا قابل کندن نشانه خطر هستند.
3- کیفیت چاپ پایین روی بسته بندی
لبه های محو، رنگ های کدر، غلط املایی و لوگوی کمی متفاوت از طرح رسمی را جدی بگیرید. برندهای معتبر در بسته بندی کم کاری نمی کنند.
4- بو، رنگ و بافت متفاوت
اگر قرص، کپسول یا کرم با تجربه قبلی یا توصیف رسمی تفاوت محسوس دارد، مصرفش را متوقف کنید.
5- قیمت غیرعادی (زیاد گران یا زیاد ارزان)
تخفیف بسیار بیشتر از قیمت رایج بازار معمولاً یعنی کالا یا قاچاق است، یا تاریخ گذشته، یا تقلبی.
6- فروشنده بی نام و نشان
نبود نشانی، شماره تماس، نماد اعتماد الکترونیکی یا سابقه قابل بررسی و امتناع از ارائه فاکتور، دلیل کافی برای نخریدن است. بهتر است خرید را فقط از نمایندگی یا فروشنده مجاز برند انجام دهید.
مصرف مکمل تقلبی چه خطراتی دارد؟
خطر فقط بی اثر بودن نیست. محصول تقلبی ممکن است مواد مؤثره کمتر یا بیشتر از مقدار ادعا شده، مواد جایگزین ناخواسته یا آلودگی داشته باشد.
سازمان جهانی بهداشت دربرگه اطلاعات محصولات پزشکی بی کیفیت و جعلی (https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/substandard-and-falsified-medical-products) توضیح می دهد که چنین محصولاتی می توانند به درمان آسیب بزنند و به سلامت مصرف کننده لطمه بزنند. افرادی که دارو مصرف می کنند، باردارند یا بیماری زمینه ای دارند، باید بیش از دیگران محتاط باشند.
بر اساس برگه اطلاعات سازمان جهانی بهداشت (بازبینی شده در دسامبر ۲۰۲۴)، دست کم از هر ۱۰ دارو در کشورهای کم و میان درآمد یکی بی کیفیت یا جعلی است. این سازمان همچنین فروش از راه اینترنت و بازارهای غیررسمی را از مسیرهای رایج توزیع چنین کالاهایی می داند.
اگر کالای مشکوک خریدیم چه کنیم؟
- مصرف را فوراً متوقف کنید و بسته را دور نیندازید.
- فاکتور، عکس بسته، بچ کد و اسکرین شات صفحه خرید را نگه دارید.
- موضوع را از طریق سامانه های رسمی شکایت سازمان غذا و دارو گزارش دهید (شماره یا لینک به روز را پیش از انتشار تأیید و درج کنید).
- با فروشنده مکاتبه کتبی یا تلفنی ضبط شده کنید و درخواست استرداد بدهید.
- اگر پس از مصرف علائمی مثل تهوع، بثورات پوستی یا تپش قلب داشتید، به پزشک مراجعه کنید و بسته را همراه ببرید.
جمع بندی: پیش از خرید، چه چیزهایی را کنترل کنیم؟
| مورد بررسی | اقدام پیشنهادی | محدودیت تشخیص |
|---|---|---|
| بچ کد و تاریخ انقضا | بررسی خوانایی و تطابق اطلاعات | کد معتبر نما، اصالت را ثابت نمی کند |
| پلمب و هولوگرام | بررسی سلامت و تطابق با مشخصات رسمی | امکان تقلید از نشانه های امنیتی وجود دارد |
| بسته بندی | مقایسه نوشته ها، ترکیبات و مشخصات | تغییر طراحی همیشه نشانه تقلب نیست |
| بو، رنگ و بافت | توجه به تغییرات غیرعادی و خودداری از مصرف محصول مشکوک | علت تغییر فقط با مشاهده مشخص نمی شود |
| قیمت | بررسی اختلاف غیرمعمول در کنار سایر نشانه ها | قیمت پایین به تنهایی دلیل تقلب نیست |
| اعتبار فروشنده | بررسی هویت، فاکتور و امکان پیگیری | ظاهر حرفه ای فروشگاه تضمین اصالت نیست |
مهم ترین نکته این است که اصالت یک محصول با یک علامت منفرد مشخص نمی شود. بررسی مشخصات، ارزیابی اعتبار فروشنده و امکان پیگیری منشأ کالا باید در کنار هم قرار بگیرند.
این رویکرد به ویژه هنگام خرید اینترنتی مکمل ها اهمیت دارد؛ زیرا تشخیص برخی محصولات جعلی حتی با بررسی ظاهری دقیق نیز ممکن نیست.
سوالات متداول
1- آیا قیمت پایین همیشه نشانه تقلبی بودن است؟
نه همیشه ولی تخفیف بسیار بالاتر از حد معمول دلیلی برای تحقیق بیشتر است. حتماً اصالت فروشنده و بچ کد را بررسی کنید.
2- آیا بسته بندی سالم تضمین اصالت است؟
عجب فکری می کنید… جعل کنندگان بسته بندی را هم تقلید می کنند. شما باید بچ کد، هولوگرام، فروشنده مجاز و فاکتور را با هم بسنجید.
3- قبل از خرید اینترنتی چه چیزی را اول بررسی کنم؟
اول هویت فروشنده را بررسی کنید: نشانی، نماد اعتماد، سابقه و امکان صدور فاکتور. بعد سراغ قیمت و عکس ها بروید. مثلاً خرید محصولات فوراور از سایت الوفوراور قابل اطمینان است چون توزیع کننده رسمی شرکت هستند.